शुक्रनाडी छेदन मराठी संगीत सन्दुक तमाशा

१९७८ ते १९८४ ह्या कालावधीत मी नागपूर जिल्ह्यातील कचारीसावंगा ह्या प्राथमिक आरोग्य केंद्र वैद्यकीय अधिकारी ह्या पदावर कार्य करीत होतो.

१९८० च्या दशकातील सुरवातीला पुरुष नसबंदी एक लोकप्रिय कुटुंब नियोजनाची पद्धत होती. काटोल येथील आठवडी बाजाराचे दिवशी ५०-६० नसबंदी शस्त्रक्रिया व्हायच्या. एक अतिशय गमतीशीर चित्र असायचे ते. १०० ते १५० माणसांची गर्दी, एक छोटासा शामियाना, ४-५ tables रांगेत मांडलेली (नोंदणी, फॉर्म भरणे, शेविंग साठी ठेवलेले समान, नसबंदी नंतर अनुदान वाटपाचे table, औषध वाटपाचे table), loudspeaker वर सुरु असलेल्या annoucements, कुटुंब नियोजनाची गाणी. शस्त्रक्रिया दालनात ३-४ tables वर झोपलेले लाभार्थी, operation च्या साहित्त्याचे drums, इतर साहित्त्य विखुरलेले, एकाच वेळी २-३ सुरु असणारया शस्त्रक्रिया, सिस्टर/attendants ह्यांचा आरडाओरडा,

माझा पहिला परदेश प्रवास

माझा पहिला परदेश प्रवास - एक जीवघेणा अनुभव

"परंपरागत वैद्यक शास्त्राचा प्राथमिक आरोग्य सेवेत उपयोग" ह्या विषयावर अभ्यासाकरता जागतिक आरोग्य संघटनेने मला सप्टेंबर १९८९ मध्ये ५ महिन्यांची फेलोशिप प्रदान केली. ह्या फेलोशिप अंतर्गत मला अमेरिका, जपान, चीन, दक्षिण कोरिया, थायलंड, इंडोनेशिया आणी हॉंगकॉंग ह्या देशात भेटी देवून अभ्यास करावयाचा होता. माझ्यासोबत इतर ५ अधिकारी होते. माझा हा पहिलाच परदेश प्रवास.

सी.ओ. आलेत .......

जिल्हा परिषद म्हणजे काय? जिल्हा परिषदेचे प्रशासन? ह्या सर्व बाबतीत संपूर्ण अनभिज्ञ असलेला मी, १३ जून १९७८ मध्ये नागपूर जिल्ह्यातील कचारीसावंगा ह्या प्राथमिक आरोग्य केंद्रात वैद्यकीय अधिकारी ह्या पदावर रुजू झालो. दुसऱ्याच दिवशी काटोल येथे पंचायत समितीच्या कुटुंब नियोजन आढावा सभेस उपस्थित राहावे लागले. नवीन अधिकारी, पदाधिकार्यांच्या ओळखी झाल्यात. बीडीओ, एसडीओ, तहसीलदार, पंचायत समिती सभापती, ही सर्व पदे, त्यांचे कार्य व अधिकार ह्याबाबत माहिती मिळाली. सभेला काटोल नगर परिषदेचे चीफ ऑफिसर (सी.ओ) श्री. पाल्हेवार देखील हजर होते. श्री. पाल्हेवार वर्ग - ३ चे अधिकारी तर मी मात्र वर्ग २ चा अधिकारी, ऐकून उगाच कॉलर टाइट झाली. श्री. पाल्हेवार ह्यांना सर्व सी.ओ. ह्या नावाने संबोधित होते.

२ दिवसानंतर दुपारी quarter मध्ये आराम करीत होते, शिपाई बोलवायला आला.
शिपाई: सर, सी.ओ. साहेब गावात ग्रामपंचायतच्या कार्यालयात आलेले आहेत

आणी तो नागवाच पळाला

१९८१ च्या फेब्रुवारी महिन्यातील तो प्रसंग. नागपूर जिल्ह्यातील काचारीसावांगा प्राथमिक आरोग्य केंद्रात वैद्यकीय अधिकारी ह्या पदावर मी कार्यरत होतो. काटोल ह्या तालुक्यातील रघवी ह्या समाजाचे प्राबल्य असणारया गावात विशेषतः पुरुष नसबंदी शस्त्रक्रियांना अत्त्यल्प प्रतिसाद मिळत होता. ह्यां गावात कुटुंब नियोजन शिक्षणाचे विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केल्यानंतर मसली ह्या गावात पुरुष नसबंदी शिबीर आयोजित करण्याचा निर्णय झाला. बीडीओ, एसडीओ, पंचायत समिती सभापती आणी आमची चमू शिबिराचे दिवशी गावात पोहचलो. शाळेतील एका खोलीत नसबंदी शस्त्रक्रिया करण्यासाठी आवश्यक सर्व पूर्वतयारी केलेली होती. एवढी सर्व मेहनत करूनही दुपारी एक

पुनर्जन्म

७०% पेक्षा जास्त आदिवासी असणारा गडचिरोली हा महाराष्ट्र राज्यातील एक दुर्गम आणी मागासलेला जिल्हा. अजून देखील ह्या आदिवासींमध्ये आरोग्य आणी आजार ह्या बाबत अनेक अंधश्रद्धा आणी भ्रामक समजुती आहेत. २५ वर्षांपूर्वी, गावातील वैदू म्हणजे त्यांच्यासाठी एक प्रकारचा प्रती-देव.

आरोग्य कर्मचार्यान्पेक्षाही त्यांचा वैदूवर जास्त विश्वास आणी वैदू च्या उपचारावर जास्त भरवसा. हि परिस्थिती

गोष्ट प्रत्येक लीनाची ?

सहा महिन्यांपूर्वी लग्न झालेल्या १९ वर्षांच्या लेकीला तिची आई गर्भपातासाठी क्‍लिनिकमध्ये घेऊन आली. आईने दिलेले गर्भपाताचे कारणही सयुक्तिक होते. तिच्या लेकीचा नवरा त्यांच्या कुटुंबातला एकुलता एक मुलगा. त्याला दोन बहिणी आणि साहजिकच त्याच्यावर बहिणींच्या लग्नाची जबाबदारी. नजीकच्या भविष्यातील आर्थिक जबाबदारी लक्षात घेता तिने आणि तिच्या नवऱ्याने दोन वर्षे मूल होऊ न देण्याचा निर्णय घेतला. मात्र दुर्दैवाने हे नियोजन फसले आणि ती गर्भवती राहिली. या कहाणीच्या आधारे त्यांच्या मुलीचा वैद्यकीय गर्भपात करण्यास काहीच कायदेशीर अडचणी नव्हत्या; पण या साऱ्या चर्चेत मुलीची आईच फक्त बोलत होती आणि ती

का रे दुरावा ?

" पन्नाशी हे तारुण्यातील म्हातारपण तर साठी ही म्हातारपणातील तारुण्य"

कोणत्याही वाहनास त्याला लागणारे आवश्यक इंधन आणी तेल मिळाले नाही तर वाहन बंद पडते. मानवी जीवनही वाहनाच्या पेट्रोल च्या टाकी सारखे आहे. तारुण्य टिकविण्यासाठी भूतकाळातील प्रेमाची टाकी भरलेली असणे आवश्यक आहे. मानवी जीवनातील "साठी" हा एक महत्वाचा कार्यकाल आहे. माझे आयुष्य आताही निरर्थक नाही, आपली कोणाला तरी गरज आहे, ती पूर्ण करण्याची जबाबदारी माझी आहे आणी माझ्यात ही क्षमता आहे, ही मानसिकता ह्या कालावधीत पुरुषात निर्माण झाल्यास, जीवन जगण्यात त्याला अधिक आनंद, उत्साह वाटायला लागतो. आनंदाने, उत्साहाने जीवन जगण्यासाठी, मी काही एकटी नाही, मला माझ्या जोडीदाराची योग्य सोबत, साथ आहे, ही भावना